مقاله

معنایی تازه به زیر زمین

تصویر اصلی مقاله معنایی تازه به زیر زمین

چند وقتی است که در رپ فارسی، دیگر ستاره‌های پر زرق‌وبرق که همه می‌شناسندشان، جذاب‌ترین بخش ماجرا نیستند. برعکس، حالا این سبک دارد از "توبره" می‌خورد؛ یعنی از عمق صحنه تغذیه می‌کند و چهره‌های مستعدی که پیش‌تر در حاشیه بودند، حالا پررنگ‌تر از همیشه ظاهر شده‌اند.

در ادامه‌ی مسیر شعرمحور شدن رپ فارسی، چیزی فراتر از شعر توانست بر جریان اصلی غلبه کند: فرهنگ هیپ‌هاپ. رپ فارسی در دوره‌ی اخیر آن‌قدر خودش را تراشیده و صیقل داده بود که دیگر کمتر به آن چیزی شباهت داشت که مخاطبان هاردکور آن را می‌شناختند. اکنون شاهد نوعی بازپس‌گیری صحنه‌ایم؛ جایی که ترند امروز، تصرف دوباره‌ی "زیرزمین" است.

شروع این جریان را می‌توان از بازگشت آهنگ‌های قدیمی به قطعات جدید دید؛ جایی که درصد بالایی از تازه‌واردها با بازتولید نوستالژیک پا به صحنه گذاشتند. برخورد اول من با این پدیده چندان مثبت نبود. به تازه‌کارها پیشنهاد نمی‌کردم از نوستالژی استفاده کنند، چون فکر می‌کردم این کار به ساختن هویت کمک نمی‌کند و فقط توجه کوتاه‌مدتی جلب می‌کند. به نظرم اگر کسی با کمک نوستالژی از خانه‌ی A به خانه‌ی B برسد، ادامه‌ی مسیر برایش دشوار خواهد شد، چون کنترل چنین مسیری برای برندهای تازه خیلی سخت است.

اما اشتباه می‌کردم. چیزی که متوجه نشدم این بود که این افراد در حال تمایزگذاری با نسل قبلی بودند؛ نسلی که تراش خورده و فرموله شده بود. آن‌ها خود را پرچم‌دار و نماینده‌ی نسل "واقعی‌تر" رپ فارسی می‌دانستند، یا دست‌کم از این پتانسیل استفاده می‌کردند.

در قدم بعد، به موج دوم تصرف زیرزمین رسیدیم. حالا که برندهای جریان اصلی رنگ باخته‌اند، رسانه‌ها، آهنگ‌سازها و دیگر بازیگران صحنه به سراغ چهره‌هایی رفتند که توانسته بودند توجه مخاطب را برای مدتی طولانی حفظ کنند یا پتانسل اش را داشتند. نکته مهم این است که وقتی از «زیرزمین» صحبت می‌کنم، فقط منظورم فرزندان بهرام و سورنا نیست. صحنه پر است از آدم‌هایی که هرچند در حاشیه بوده‌اند، اما به فرهنگ وفادار مانده‌اند و به‌قول معروف، «بازی را بلدند».

قبلاً در چند مقاله درباره‌ی موج شعرمحور نوشته‌ام. منظورم از شعرِ درست و حسابی، فقط سبک نوشتار بهرام یا سورنا نیست. امروز، رپ و هیپ‌هاپ فارسی در سبدهای متنوعی دارای میراث شعری‌ست؛ حتی اگر از نظر بعضی‌ها مبتذل یا خشن باشد، باز هم دارای تکنیک، فرم، و نوعی باززایی هنری‌ست که غنای خاص خودش را دارد.

یادمان نرود، همواره این فرم است که باقی می‌ماند، چون ماندگاری‌اش بیشتر و بازتولیدش ساده‌تر است. پس نمی‌شود به‌راحتی این میراث شعری را فقط به این دلیل که در این دوره دیگر "جذاب" نیست، کنار گذاشت.

در نسل جدید، دوباره با شاعرانی روبه‌رو هستیم که درک خوبی از شعر دارند، اما وام‌دار جدی فرهنگ هیپ‌هاپ نیستند. این موضوع شاید نشانه‌ای از یک پوست‌اندازی باشد و فرهنگ باید تلاش کند این فرم نو را بپذیرد و در خود جذب کند که بعید است.

فرهنگ معمولاً مثل یک غول عمل می‌کند که همه‌چیز را در خود هضم می‌کند، اما گاهی برای بقا به هر کاری دست می‌زند اما در این مورد من آنقدر ها هم امیدوار نییستم.

در نتیجه، رپ فارسی امروز در حال شکل دادن به یک زیرزمین تازه است. حالا که مفاهیم مین‌استریم و زیرزمین در رپ فارسی معنای واقعی‌تری پیدا کرده‌اند، و دیگر جنگ آن با سبک‌هایی مثل پاپ موضوعیت چندانی ندارد (چرا که «گربه‌های زیرزمینی» مدت‌هاست این نبرد را برده‌اند)، زمان آن رسیده که لیست‌های ذهنی‌مان را به‌روزرسانی کنیم و دسته‌بندی‌های تازه‌ای را آماده کنیم.

بازگشت به خانه