چرا بازیها دارند جای شبکههای اجتماعی را میگیرند؟
این مقاله نسخهٔ ویدیویی هم دارد
ترجیح میدهی ببینی؟ ویدیوهای مرتبط را اینجا تماشا کن؛ متن کامل پایینتر قرار دارد. پخش از یوتیوب است و ممکن است به فیلترشکن نیاز داشته باشد.

انتشار بازی «کوروش»، از اعضای گروه وانتونز، و استقبال مخاطبان از آن، در کنار ترندهای جدید دنیای تکنولوژی مثل مینیاپها و بازیهای تعاملی در پیامرسانها، یک سؤال مهم را مطرح میکند: آیا بازیهای ویدیویی واقعاً میتوانند به ابزاری مؤثر برای تبلیغات و رشد یک برند شخصی یا هنری تبدیل شوند؟
برای بررسی این موضوع، بهتر است ابتدا به چند سؤال پاسخ دهیم:
- آیا ساخت بازی برای یک هنرمند یا برند، در بلندمدت ارزشی فراتر از فعالیت در شبکههای اجتماعی ایجاد میکند؟
- آیا بازیهای ویدیویی از یک سرگرمی صرف عبور کردهاند و به پلتفرمهای جدید ارتباطی تبدیل شدهاند؟
- آیا صنعت گیم قرار است همان تأثیری را بر شبکههای اجتماعی بگذارد که روزی رسانههای دیجیتال بر شیوه مصرف سینما و دیگر سرگرمیها گذاشتند؟
تغییر نسل گیمرها و ورود غولهای تکنولوژی
یکی از نقاط عطف این ماجرا به دوران همهگیری کرونا برمیگردد؛ روزهایی که خانهنشینی و محدود شدن فعالیتهای اجتماعی باعث رشد چشمگیر صنعت بازیهای ویدیویی شد.
در این دوره، تصور قدیمی «گیمر بودن یعنی نوجوانی که وقت و پول والدینش را پای بازی هدر میدهد» بیش از گذشته به چالش کشیده شد.
بازیهای ویدیویی مدتهاست دیگر سرگرمی مختص نوجوانان نیستند. گزارشهای مختلف صنعت گیم نشان میدهند که بخش قابلتوجهی از مخاطبان این صنعت را بزرگسالان تشکیل میدهند؛ افرادی که بسیاری از آنها درآمد مستقل دارند و برای سرگرمیهای دیجیتال هزینه میکنند.
این تغییر در ترکیب مخاطبان، یکی از عواملی است که صنعت بازی را برای شرکتهای بزرگ تکنولوژی جذابتر کرده است.
مایکروسافت، سونی، اپل و حتی نتفلیکس هرکدام به شکل متفاوتی در این بازار سرمایهگذاری کردهاند. برای این شرکتها، بازیهای ویدیویی دیگر صرفاً محصولی برای فروش نیستند؛ بلکه میتوانند بستری برای حفظ مخاطب، ارائه خدمات اشتراکی و گسترش اکوسیستم دیجیتال باشند.
قدرت نرم قرن بیستویکم و رقابت ژئوپلیتیک
همانطور که سینما در قرن بیستم نقش مهمی در شکل دادن به فرهنگ عمومی، سبک زندگی و تصویر کشورها از خودشان داشت، بازیهای ویدیویی هم به یکی از ابزارهای تأثیرگذار فرهنگی قرن بیستویکم تبدیل شدهاند.
تفاوت مهم اینجاست که در بازیهای ویدیویی، مخاطب فقط تماشاگر نیست؛ بلکه خودش در محیط حضور دارد، تصمیم میگیرد و با دیگران تعامل میکند.
پلتفرمهایی مثل Fortnite و Roblox نمونههای خوبی از این تغییر هستند.
این پلتفرمها دیگر فقط جایی برای بازی کردن نیستند. کاربران میتوانند در آنها با دوستانشان معاشرت کنند، در رویدادهای مجازی شرکت کنند، اجرای هنرمندان را تماشا کنند و با برندهای مختلف تعامل داشته باشند.
به همین دلیل، میتوان آنها را نمونههایی از «فضای سوم» در دنیای دیجیتال دانست؛ محیطهایی برای معاشرت و تعامل، خارج از خانه، محل کار یا مدرسه.
اما تأثیر صنعت بازی فقط به فرهنگ و سرگرمی محدود نمیشود.
برخلاف تصویر غالبی که از هالیوود بهعنوان مرکز صنعت سرگرمی جهان داریم، بازار بازیهای ویدیویی میان شرکتهایی از کشورهای مختلف تقسیم شده است.
شرکتهای چینی مثل Tencent و miHoYo یا همان HoYoverse، در کنار بازیگران بزرگ آمریکایی، ژاپنی و اروپایی، نقش مهمی در این صنعت دارند.
گسترش نفوذ این شرکتها، رقابت بر سر مالکیت پلتفرمها، دادههای کاربران و محصولات فرهنگی را هم جدیتر کرده است.
از این زاویه، میتوان شباهتهایی میان بحثهای سیاسی پیرامون مالکیت و فعالیت TikTok و حساسیتهای مربوط به نفوذ شرکتهای خارجی در صنعت بازی پیدا کرد؛ هرچند این دو بازار از نظر ساختار و مسائل امنیتی یکسان نیستند.
مدل اشتراکی و عبور از موانع زیرساختی
بخش مهمی از تلاشهای صنعت گیم در سالهای اخیر، حرکت به سمت مدلهایی شبیه نتفلیکس بوده است؛ یعنی پرداخت حق اشتراک ماهانه در ازای دسترسی به مجموعهای از بازیها.
اما اجرای چنین مدلی در صنعت بازی با چالشهای متفاوتی روبهروست.
یک مخاطب ممکن است در طول ماه دهها فیلم و سریال تماشا کند یا صدها آهنگ بشنود، اما زمان و انرژی لازم برای تجربه بازیهای ویدیویی معمولاً بیشتر است. به همین دلیل، تعداد بازیهایی که یک کاربر در یک ماه تجربه میکند لزوماً با میزان مصرف موسیقی یا فیلم قابل مقایسه نیست.
از طرف دیگر، در سرویسهای بازی ابری، سرعت اینترنت، تأخیر شبکه و کیفیت اتصال اهمیت زیادی دارند.
با این حال، توسعه سرویسهایی مثل Xbox Game Pass، پیشرفت بازیهای ابری یا Cloud Gaming و گسترش اینترنت نسل پنجم (5G)، فرصتهای تازهای برای دسترسی به بازیها فراهم کردهاند.
در کنار این تحولات، بازیهای سبک تحت وب و مینیاپهای پیامرسانها هم اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
برای تجربه بسیاری از این بازیها دیگر به کنسول گرانقیمت یا سختافزار قدرتمند نیازی نیست. کاربران میتوانند از طریق تلفن همراه یا حتی داخل یک پیامرسان وارد بازی شوند.
البته محدودیتهای زیرساختی هنوز کاملاً برطرف نشدهاند، بهخصوص در بازارهایی که اینترنت پرسرعت و پایدار در دسترس همه کاربران نیست.
اما در مجموع، مسیر صنعت بازی به سمت سادهتر کردن دسترسی و حضور در پلتفرمهایی حرکت میکند که کاربران از قبل در آنها فعالیت دارند.
گیمینگ بهعنوان ابزار برندسازی هنرمندان
حالا برگردیم به همان سؤالی که در ابتدای مقاله مطرح کردیم: چرا ساخت یک بازی میتواند برای هنرمندی مثل کوروش جذاب باشد؟
از نگاه بازاریابی، ورود یک آرتیست به دنیای بازی میتواند راهی برای گسترش برند شخصی و ایجاد ارتباط متفاوت با مخاطبان باشد.
در شبکههای اجتماعی، بخش زیادی از تجربه کاربر به دیدن پستها، ویدئوها و اسکرول کردن محدود میشود. ممکن است مخاطب فقط چند ثانیه برای دیدن یک محتوا وقت بگذارد و بعد سراغ پست بعدی برود.
اما در یک بازی، مخاطب میتواند به شکل فعال در دنیایی حضور پیدا کند که با نام، تصویر و هویت هنری یک آرتیست ساخته شده است.
اینجا دیگر صرفاً با تبلیغ یک آهنگ یا نمایش تصویر هنرمند روبهرو نیستیم. مخاطب در حال تجربه کردن بخشی از جهان آن هنرمند است.
همین تفاوت میتواند فرصت مهمی برای برندسازی ایجاد کند.
یک بازی موفق ممکن است باعث شود مخاطب زمان بیشتری با برند هنرمند درگیر باشد، تجربهاش را با دوستانش به اشتراک بگذارد و حتی چندین بار به آن برگردد.
از طرف دیگر، بازی میتواند نام آرتیست را به مخاطبانی معرفی کند که شاید اساساً دنبالکننده موسیقی او نبودهاند.
البته این به معنی موفقیت قطعی هر پروژه گیمینگ نیست.
ساخت و نگهداری بازی هزینه دارد و اگر تجربه نهایی برای مخاطب جذاب نباشد، ممکن است عمر آن حتی از یک ترند کوتاه در شبکههای اجتماعی هم کمتر شود.
بنابراین نمیتوان صرفاً از زمان بیشتری که یک کاربر در بازی میگذراند، نتیجه گرفت که نرخ بازگشت سرمایه (ROI) یا وفاداری او حتماً افزایش پیدا میکند.
اما اگر بازی بتواند بهدرستی با هویت هنری و سلیقه مخاطبان هماهنگ شود، ظرفیت آن را دارد که چیزی فراتر از یک کمپین تبلیغاتی معمولی باشد.
در چنین شرایطی، بازی دیگر فقط وسیلهای برای تبلیغ آرتیست نیست؛ خودش به بخشی از تجربه ارتباط با آن آرتیست تبدیل میشود.
آیندهای که در آن همه گیمر هستند
با دیجیتالیتر شدن ارتباطات روزمره، مرز میان بازی، شبکه اجتماعی و سرگرمی آنلاین در حال کمرنگتر شدن است.
امروز میتوانیم در محیط یک بازی با دوستانمان صحبت کنیم، در رویدادی مجازی شرکت کنیم یا حتی با هنرمند و برند موردعلاقهمان تعامل داشته باشیم.
از طرف دیگر، بسیاری از اپلیکیشنها و شبکههای اجتماعی هم با اضافه کردن قابلیتهای تعاملی، امتیازدهی، مأموریتهای روزانه و مینیگیمها، از سازوکارهای بازی برای حفظ توجه کاربران استفاده میکنند.
شاید به همین دلیل باشد که در آینده، مفهوم «گیمر» به معنایی که امروز میشناسیم تغییر کند؛ نه به این خاطر که همه قرار است به بازیکنان حرفهای تبدیل شوند، بلکه چون بازی کردن میتواند به بخشی عادی از تجربه روزمره کاربران تبدیل شود.
اما آیا این به معنی پایان شبکههای اجتماعی است؟
به نظرم نه لزوماً.
شاید بازیها قرار نباشد شبکههای اجتماعی را حذف کنند، بلکه بخشی از کارکرد آنها را به شکل متفاوتی در اختیار بگیرند.
جایی که شبکههای اجتماعی بیشتر بر انتشار و دیده شدن محتوا تمرکز دارند، بازیها میتوانند فرصت مشارکت، تجربه مشترک و ارتباط فعالتر را فراهم کنند.
از همین زاویه، انتشار بازی کوروش را میشود فراتر از یک فعالیت جانبی در کارنامه یک آرتیست بررسی کرد؛ تجربهای که اگر بتواند مخاطبان را در بلندمدت با خودش همراه کند، شاید مسیر تازهای برای برندسازی هنرمندان در رپ فارسی باز کند.
شاید آینده تبلیغات هنری فقط در این نباشد که مخاطبان آثار یک هنرمند را بیشتر ببینند یا بشنوند؛ بلکه در این باشد که بتوانند وارد دنیای او شوند و بخشی از آن را تجربه کنند.
بهروزرسانی: تلخون هم وارد دنیای بازی شد
در ادامه همین جریان، تلخون هم با پروژه «LOL The Game» سراغ تجربهای خارج از موسیقی رفته است؛ بازیای که براساس قطعه «LOL» ساخته شده و بهصورت رایگان برای وب، ویندوز و اندروید معرفی شده است.
نکته جالب اینجاست که این بار فقط با یک بازی برای تبلیغ نام آرتیست طرف نیستیم. دستکم از نحوه معرفی پروژه میشود برداشت کرد که هدف، گسترش دنیای یک اثر موسیقایی به قالبی تعاملی بوده است؛ جایی که مخاطب بهجای شنیدن صرف موسیقی، میتواند تجربه متفاوتی از آن داشته باشد.
انتشار ویدیوی «استریم بازی LOL با تلخون» در کانال Farshad 4Life هم نمونهای از ظرفیت چنین پروژههایی است. بازی میتواند خودش به محتوایی برای استریم، گفتوگو و تعامل میان آرتیست و مخاطبان تبدیل شود؛ حتی خارج از فضای معمول انتشار موسیقی.
البته هنوز برای قضاوت درباره موفقیت بازی، میزان استقبال بازیکنان یا تأثیر آن بر برند تلخون داده کافی در اختیار نداریم.
اما کنار هم قرار گرفتن پروژههای کوروش و تلخون یک سؤال جالب ایجاد میکند: آیا ساخت بازی قرار است به یکی از مسیرهای تازه برندسازی در رپ فارسی تبدیل شود؟
شاید هنوز برای پاسخ دادن زود باشد، ولی این تجربهها نشان میدهند که بعضی آرتیستها دیگر نمیخواهند ارتباط مخاطب با آثارشان فقط به شنیدن آهنگ، تماشای موزیکویدیو یا دنبال کردن صفحه اینستاگرام محدود بماند.
حالا شاید قرار باشد مخاطب بهجای تماشای دنیای آرتیست، وارد آن شود.