بررسی آلبوم «فیل»؛ وقتی بازاریابی از موسیقی جلو میزند
این مقاله نسخهٔ ویدیویی هم دارد
ترجیح میدهی ببینی؟ ویدیوهای مرتبط را اینجا تماشا کن؛ متن کامل پایینتر قرار دارد. پخش از یوتیوب است و ممکن است به فیلترشکن نیاز داشته باشد.

به نظر میرسد پوری با آلبوم «فیل» سراغ نوعی از بازاریابی در رپ فارسی رفته که کمتر آرتیستی به این شکل از آن استفاده کرده است؛ آلبومی که برخلاف تبلیغات گستردهاش، انگار قرار نبود آنقدر که انتظار میرفت به نقطه مهمی در شخصیت هنری پوری تبدیل شود.
همین چند ماه پیش بود که پوری از فروش شگفتانگیز این آلبوم حرف زد؛ پروژهای که پیش از انتشار سروصدای زیادی به پا کرد، اما بعد از انتشار به نظر میرسد نتوانست به همان اندازه در مرکز توجه باقی بماند.
از چند زاویه میشود درباره «فیل» حرف زد. به نظرم حداقل از یک جایی به بعد، خود آلبوم دیگر هدف اصلی پوری نبود و بیشتر به ابزاری برای رسیدن به اهداف بزرگتر تبدیل شد.
تغییر مسیر موسیقایی پوری
در «فیل» بعضی قطعات به سمت سلیقهای پاپتر حرکت کردهاند؛ چه در نوع نوشتن متنها و چه در آهنگسازی. نتیجه این شده که بخشهایی از آلبوم کمتر ما را یاد پوریای میاندازند که زمانی دنبال پیدا کردن امضای خاص خودش بود.
البته شاید بشود از زاویه دیگری هم به این تغییر نگاه کرد. شاید پوری احساس میکند امضای هنریاش را پیدا کرده و حالا ترجیح میدهد بهجای تجربه کردن مسیرهای تازه، روی همان گروه مخاطبانی سرمایهگذاری کند که در طول این سالها به دست آورده است.
اگر چنین باشد، شاید در ادامه بیشتر از اینکه بخواهد انرژیاش را صرف پیدا کردن یک زبان موسیقایی جدید کند، روی فعالیتهای تجاری، توسعه برند شخصی و بخشهای دیگر حرفهاش تمرکز کند.
اما سؤال این است که آیا چنین تصمیمی در بلندمدت به نفع جایگاه هنری او خواهد بود؟
آلبومی که پیش از انتشار کار خودش را کرد
اگر از زاویه بازار به ماجرا نگاه کنیم، شاید پوری یکی از بزرگترین برندگان پروژه «فیل» باشد؛ حتی اگر خود آلبوم از نظر هنری نتوانسته باشد تمام انتظارات را برآورده کند.
برای توضیح این موضوع، بهتر است یک لحظه تبلیغات آلبوم را صرفاً مثل بادکنکی نبینیم که آن را باد کرده و حالا پس از انتشار ترکیده و تمام بادش خالی شده است.
ماجرا به نظرم پیچیدهتر از این حرفهاست.
پوری در طول دوران ساخت و تبلیغ «فیل»، بستری برای معناسازی و تقویت تصویر خودش ایجاد کرد؛ بستری که میتوانست از تکتک اجزای آن برای فلکس کردن و تثبیت جایگاهش استفاده کند.
از اسم و وعدههای مربوط به آلبوم گرفته تا حاشیهها، خبرها و قطعاتی که پیش از انتشار معرفی شدند، تقریباً هر بخش پررنگ پروژه فرصتی برای صحبت کردن دوباره درباره پوری بود.
او آنقدر در طول این مدت درباره آلبوم حرف زد و از اعتبار و انتظاراتی که پیرامون آن شکل گرفته بود استفاده کرد که «فیل» مدتها پیش از انتشار رسمی، به بخشی از تصویر رسانهای او تبدیل شده بود.
به بیان سادهتر، انگار پوری در طول فرایند ساخت آلبوم، آن را بهصورت تکهتکه به مخاطبانش ارائه کرده بود.
از این زاویه میشود این فرضیه را مطرح کرد که بخش مهمی از ظرفیت تبلیغاتی و حتی بعضی جذابیتهای موسیقایی «فیل» پیش از انتشار نسخه کامل مصرف شده بودند.
در نتیجه، قطعات باقیمانده شاید دیگر توان ایجاد همان هیجان اولیه را نداشتند.
البته این به معنی ضعیف بودن تمام قطعات منتشرشده نیست؛ مسئله بیشتر این است که آلبوم در زمان انتشار چه چیز تازهای برای ارائه داشت.
موفقیت تجاری یا پیشرفت هنری؟
از طرف دیگر، انتشار آلبومهای طولانی در بازار جهانی موسیقی هم مسئله تازهای نیست. در فضای استریمینگ، تعداد بیشتر قطعات میتواند فرصتهای بیشتری برای شنیده شدن یک پروژه ایجاد کند و در شرایطی به افزایش مجموع استریمهای آن کمک کند.
طبیعی بود که این شیوه انتشار دیر یا زود در رپ فارسی هم بیشتر مورد توجه قرار بگیرد.
برای پوری، با توجه به تعداد قابلتوجه طرفداران وفادارش، انتشار یک آلبوم بلند میتوانست انتخاب تجاری هوشمندانهای باشد.
اما نباید فراموش کرد که تعداد بیشتر قطعات بهتنهایی تضمینی برای درآمد بیشتر یا موفقیت هنری نیست. این موضوع به میزان شنیده شدن آثار، رفتار مخاطبان و مدل درآمدی پلتفرمها بستگی دارد.
به نظرم پوری در «فیل» تلاش کرده از ظرفیت آلبوم نهفقط برای انتشار موسیقی، بلکه برای گسترش برند شخصی و موقعیت تجاری خودش استفاده کند.
شاید در این مسیر، بخشی از انسجام هنری پروژه فدای اهداف بازاریابی شده باشد. البته از طرف دیگر میتوان گفت که تمام این فرایند، از تبلیغات و ایجاد انتظار گرفته تا انتشار قطعات، بخشی از برنامه بزرگتری بوده که پوری برای خودش در نظر داشته است.
در چنین شرایطی، ممکن است چیزی که برای مخاطب بهعنوان نقطه ضعف آلبوم دیده میشود، از نگاه آرتیست الزاماً شکست نباشد.
اما همینجا باید میان موفقیت تجاری و موفقیت هنری تفاوت بگذاریم.
یک آلبوم میتواند در فروش، تبلیغات و دیده شدن موفق باشد، بدون اینکه لزوماً به همان اندازه به کارنامه هنری سازندهاش چیزی اضافه کند.
در نهایت، «فیل» چه چیزی به پوری اضافه کرد؟
به نظرم «فیل» یکی از نمونههای قابلتوجه استفاده از آلبوم بهعنوان ابزار بازاریابی در رپ فارسی است؛ پروژهای که بخش مهمی از تأثیرش را نه در لحظه انتشار، بلکه در تمام مدتی که مخاطبان منتظرش بودند ایجاد کرد.
پوری و تیمش از فروش قابلتوجه این پروژه صحبت کردهاند؛ ادعایی که اگر با آمار مستقلی تأیید شود، میتواند نشانهای از موفقیت تجاری این مدل باشد.
اما موفقیت تجاری الزاماً پاسخ سؤال اصلی ما نیست.
آیا «فیل» توانست همان اندازه که به جایگاه رسانهای و برند پوری کمک کرد، به هویت هنری او هم چیزی اضافه کند؟
برای من پاسخ این سؤال چندان روشن نیست.
شاید پوری از نظر تجاری تصمیم درستی گرفته باشد، اما همچنان میشود درباره مسیری که از نظر موسیقایی انتخاب کرده بحث کرد.
شاید مهمترین نکته درباره «فیل» همین باشد: آلبومی که ممکن است پیش از انتشار به بسیاری از اهداف تجاریاش رسیده باشد، اما هنوز جای سؤال دارد که در نهایت چه چیزی به موسیقی پوری اضافه کرده است.