GW+

این گربه پنجه دارد

تصویر اصلی مقاله این گربه پنجه دارد

مدت‌ها بود که چارچوب اصلی این نوشته گوشه‌ای از ذهنم شکل گرفته بود. آن موقع هنوز خودم هم نمی‌دانستم، اما ماجرا عملاً از زمانی شروع شد که جی‌دی ونس، با آن اعتمادبه‌نفسی که به‌نظر من نه شایسته‌اش بود و نه پشتوانه‌ای داشت، حرفی زد؛ کاری که سیاستمداران متأسفانه زیاد انجام می‌دهند.
او گفت:
«عملاً کشور ما را یک مشت زنِ بی‌فرزندِ گربه‌دار اداره می‌کنند که از زندگی خودشان و انتخاب‌هایی که کرده‌اند ناراضی‌اند و به همین دلیل می‌خواهند بقیه مردم را هم بدبخت کنند.»
این حرف مشخصاً برای زخم‌زدن طراحی شده بود؛ با این پیام ضمنی که زنانی که همسر و فرزندی ندارند، آدم‌هایی ناراضی، شکست‌خورده و بی‌اهمیت‌اند.
البته محبوب‌ترین «زن گربه‌ای» اینترنت، یعنی تیلور سوئیفت، واکنش جالبی نشان داد. او در پایان پیام حمایتش از کامالا هریس، خودش را این‌طور معرفی کرد:
«تیلور سوئیفت، زن گربه‌ایِ بی‌فرزند.»

تصویر

بعد از آن، شبکه‌های اجتماعی من پر شد از زنانی که با افتخار عکس گربه‌هایشان را منتشر می‌کردند. توهینی که جی‌دی ونس با بی‌ملاحظگی مطرح کرده بود، ناخواسته جریانی به راه انداخت؛ جریانی که در آن زنان عبارت «زن گربه‌ای بی‌فرزند» را از یک توهین به نمادی از افتخار و قدرت سیاسی تبدیل کردند.
من خودم عاشق گربه‌ها هستم. در تمام دوران کودکی‌ام گربه داشته‌ام و به‌زودی هم قرار است با بهترین دوستم و گربه فوق‌العاده زیبایش هم‌خانه شوم؛ چه چیزی بهتر از این؟
ارتباط میان زنان، زنانگی و گربه‌ها همیشه برای من بسیار آشکار به نظر می‌رسید. همین باعث شد از خودم بپرسم: چرا این ارتباط همیشه چیزی بوده که باید تحقیرش کرد یا به آن خندید؟
اصلاً کلیشه «زن گربه‌ای دیوانه» از کجا آمده است؟

قبل از اینکه «دیوانه» باشد، «جادوگر» بود

این کلیشه از ناکجاآباد به وجود نیامده است. اگر رد تاریخی آن را دنبال کنیم، به جایی می‌رسیم که چندان هم غافلگیرکننده نیست: زنانی که حاضر نبودند در برابر ساختار مردسالارانه سر خم کنند.
در قرون وسطی، زنانی که انتخاب می‌کردند به‌تنهایی زندگی کنند، با بدبینی و سوءظن روبه‌رو می‌شدند. آن‌ها را بی‌دین، نامطلوب و غیرقابل‌اعتماد می‌دانستند.
بعضی از این زنان گربه داشتند؛ شاید برای کنترل موش‌ها و آفات و شاید صرفاً برای همدم داشتن.
اما همین کافی بود تا خیلی زود برچسب «جادوگر» بخورند؛ فقط به این دلیل که جرئت کرده بودند از هنجارهای اجتماعیِ ازدواج و فرمان‌برداری فاصله بگیرند.
در جریان محاکمه‌های جادوگری، حتی وجود یک گربه گاهی به‌عنوان مدرک علیه یک زن مطرح می‌شد. گربه را «همراه جادوگر» یا موجودی فراطبیعی می‌دانستند که به جادوگر در انجام اعمال جادویی کمک می‌کند.
اما «تهدید» واقعی چیز دیگری بود: زنانی که مستقل زندگی می‌کردند.
زنی که به‌جای مراقبت از یک کودک از یک گربه نگهداری می‌کرد، می‌توانست به چشم جامعه نشانه‌ای آشکار از این باشد که از آنچه «سرنوشت زیستی» زن تلقی می‌شد، فاصله گرفته است.

تصویر

با گذشت زمان، تصویر «جادوگر» جای خود را به تصویر «پیر‌دختر» داد.
دیگر از چنین زنی نمی‌ترسیدند؛ به حالش تأسف می‌خوردند. او را زنی مجرد، عجیب‌وغریب و تنها تصور می‌کردند.
این تغییر نگرش را می‌توان در نگاه دوره ویکتوریایی به گربه‌ها نیز مشاهده کرد.
گربه‌ای که در خانه زندگی می‌کرد، حیوانی دوست‌داشتنی و نمادی از زن خانه‌دارِ مطیع و وفادار محسوب می‌شد؛ در مقابل، گربه‌های بیرون از خانه، وحشی و «سقوط‌کرده» تلقی می‌شدند.
همین گربه «سقوط‌کرده» بعدها به نمادی آماده برای جنبش‌های ضد حق رأی زنان تبدیل شد؛ جنبش‌هایی که با زنانی مخالف بودند که به‌زعم آن‌ها بیش از حد از فضای خانه خارج شده بودند و باید دوباره «سر جای خودشان» نشانده می‌شدند.
گروه‌های مخالف حق رأی زنان از تصاویر گربه استفاده می‌کردند تا این تصور را القا کنند که حق رأی دادن به زنان به همان اندازه مضحک است که بخواهیم برای گربه‌ها حقوق سیاسی قائل شویم.
از محاکمه‌های جادوگری گرفته تا تبلیغات مخالف حق رأی زنان، تصویر گربه قرن‌ها به‌عنوان ابزاری برای حمله به زنانی استفاده شده که حاضر نبودند خودشان را با انتظارات رایج جامعه تطبیق دهند.

بعد از آن، کمدی کار مردسالاری را ادامه داد

محاکمه‌های جادوگری تمام شد، اما شوخی‌ها آغاز شدند؛ این بار در برنامه‌های پربیننده تلویزیونی.
من در دوران کودکی «سیمپسون‌ها» را تماشا نمی‌کردم و وقتی با شخصیت «النور ابرناتی» آشنا شدم واقعاً شگفت‌زده شدم.
او نسخه اغراق‌شده و تمام‌عیار همان کلیشه «زن گربه‌ای دیوانه» است.
تقریباً تمام موجودیت این شخصیت حول این می‌چرخد که سوژه خنده باشد؛ انگار قرار است پیامی به زنان بدهد:
«مواظب باش، وگرنه آخرش مثل او می‌شوی!»
سریال بعدها گذشته او را نشان می‌دهد و مشخص می‌شود که زمانی پزشکی و وکیلی بسیار موفق بوده، اما در نهایت دچار فرسودگی شده است.
با این حال، شوخی‌ها متوقف نمی‌شوند.
در عوض، النور تبدیل به نوعی درس زندگی تحریف‌شده می‌شود: او به این دلیل به یک «زن گربه‌ای دیوانه» تبدیل شده که جاه‌طلبی و انگیزه‌اش بیش از حد بوده است؛ زنی ساده‌لوح که بیش از اندازه از زندگی می‌خواسته.
بعد نوبت به آنجلا مارتین در سریال The Office می‌رسد.

تصویر

بالاخره با زنی عاشق گربه روبه‌رو هستیم که نه شکسته است و نه کاملاً از پا درآمده.
اما حتی در مورد او نیز توانمندی‌اش و علاقه عمیقی که به گربه‌هایش دارد، بارها دستمایه شوخی می‌شود.
فرهنگ عامه ظاهراً نمی‌تواند در برابر این وسوسه مقاومت کند.
زنی که عاشق گربه‌هاست، به هدف آسانی برای شوخی تبدیل می‌شود؛ چون این تصویر برای جامعه معنایی فراتر از رابطه یک انسان با حیوان خانگی‌اش پیدا کرده است.

راستی، پس این همه «مرد گربه‌ای دیوانه» کجا هستند؟

رسانه‌های مدرن همان کلیشه قدیمی «زن گربه‌ای دیوانه» را از دوران محاکمه جادوگران و تبلیغات ضد حق رأی زنان برداشتند و فقط یک صدای خنده ضبط‌شده به آن اضافه کردند.

تصویر

این کلیشه کاربرد مشخصی دارد: ابزاری برای کنترل رفتار زنان و یادآوری اینکه جامعه انتظار دارد در چه محدوده‌ای باقی بمانند.

گربه‌ها؛ نمادی تصادفی از فمینیسم

اما چرا دقیقاً گربه؟

چرا در طول تاریخ، همین حیوان تا این اندازه برای حمله به زنان مورد استفاده قرار گرفته است؟
این ارتباط اتفاقی نیست. ریشه‌های آن تاریخی و رفتاری است و همان‌طور که هنگام تحقیق متوجه شدم، اسناد زیادی نیز درباره آن وجود دارد.

احترام به مرزهای شخصی و «پیام‌های دوپهلو»

گربه‌ها هر وقت بخواهند، فضای شخصی خودشان را مشخص می‌کنند و از آن دفاع می‌کنند.
به همین دلیل، در مقایسه با سگ‌هایی که معمولاً مشتاق خشنود کردن صاحبشان هستند، گاهی به گربه‌ها برچسب «بدجنس» زده می‌شود.
اگر زنی باشید که برای خودتان حد و مرز تعیین می‌کنید، احتمالاً شما هم زمانی «سرد»، «سخت» یا «دشوار» خطاب شده‌اید.
وقتی من شروع کردم به تعیین کردن مرزهای شخصی خودم، دقیقاً با چنین واکنش‌هایی روبه‌رو شدم.
کسی استقلال یا اعتمادبه‌نفسم را تحسین نکرد.
گربه‌ها همچنین به «غیرقابل‌پیش‌بینی بودن» معروف شده‌اند، چون نسبت به سگ‌ها ظریف‌تر و نامحسوس‌تر ارتباط برقرار می‌کنند.
وقتی ناراحت هستند ممکن است فقط دمشان را به شکل خاصی تکان دهند، نه اینکه مثل سگ با صدای بلند غرغر کنند.
آیا تا به حال به شما گفته‌اند «زیادی واکنش نشان می‌دهی» یا «غیرمنطقی هستی»، فقط به این دلیل که ابتدا احساساتتان را خیلی ظریف و غیرمستقیم بیان کرده‌اید؟
برای من هم پیش آمده است.
وقتی مردم گربه‌ها یا زنان را «غیرقابل‌پیش‌بینی» می‌نامند، خیلی وقت‌ها این مسئله بیشتر از آنکه درباره طرف مقابل باشد، به کمبود همدلی، درک یا قدرت مشاهده خودشان مربوط است.
باید محبتشان را به دست بیاورید
«بهترین دوست انسان»، یعنی سگ، طی قرن‌ها به‌صورت گزینشی پرورش داده شده تا از صاحبش اطاعت کند و از او محافظت کند.
اما گربه‌ها تا حد زیادی خودشان مسیر اهلی شدن را طی کرده‌اند.
به همین دلیل، برخلاف سگ‌ها، میل طبیعی ندارند که صرفاً برای انسان خدمت کنند.
کاترین ام. راجرز در کتاب Cat می‌نویسد که گربه‌ها ویژگی‌هایی را نمایندگی می‌کنند که جوامع مردسالار معمولاً در زنان مستقل و هنجارشکن نمی‌پسندند:
«آن‌ها اطاعت نمی‌کنند و به اندازه کافی عشق نمی‌ورزند.»
محبت یک گربه بر پایه احترام متقابل و آشنایی‌ای شکل می‌گیرد که به‌مرور زمان به وجود می‌آید؛ نه با مجبور کردن حیوان به قرار گرفتن در نقشی مطیع که خودش آن را نمی‌خواهد.
آشنا به نظر نمی‌رسد؟

گربه‌ها پیوند عمیق‌تری با زنان برقرار می‌کنند

بله، حتی در این زمینه تحقیقات علمی هم وجود دارد.
مطالعه‌ای از دانشگاه وین نشان داده است که صاحبان زن گربه‌ها، در مقایسه با صاحبان مرد، روابط عاطفی شدیدتری با گربه‌هایشان برقرار می‌کنند.
یکی از توضیح‌های مطرح‌شده این است که زنان معمولاً توجه بیشتری به نشانه‌های رفتاری ظریف گربه‌ها نشان می‌دهند، بیشتر با آن‌ها صحبت می‌کنند و تعامل بیشتری با آن‌ها دارند.
در تعامل با مردان، رفتار بعضی گربه‌ها بیشتر حالتی حساب‌شده و معامله‌محور پیدا می‌کند؛ یعنی ممکن است از رفتارهای مشخصی برای به دست آوردن غذا یا توجه استفاده کنند.
به بیان ساده، گربه‌ها در کنار افرادی احساس امنیت بیشتری می‌کنند که نشانه‌های ظریف رفتاری آن‌ها را تشخیص می‌دهند و به استقلال بدنی و فضای شخصی‌شان احترام می‌گذارند.
شاید همین موضوع یکی از دلایلی باشد که ارتباط میان گربه‌ها و زنان، با وجود قرن‌ها تلاش برای تبدیل کردن آن به یک توهین، همچنان باقی مانده است.
زن بودن و دوست داشتن گربه‌ها چه معنایی دارد؟
من تمام عمرم عاشق گربه‌ها بوده‌ام.
با آن‌ها بزرگ شده‌ام، دوستشان داشته‌ام و به‌زودی دوباره با یک گربه زندگی خواهم کرد.
همیشه احساس کرده‌ام میان من، گربه‌ها و زنانی که آن‌ها را دوست دارند، نوعی ارتباط عمیق وجود دارد.
چون واقعیت این است که «زن گربه‌ای دیوانه» احتمالاً هیچ‌وقت دیوانه نبوده است.
احتمالاً جادوگر هم نبوده.
او فقط جرئت کرده بود زندگی‌ای را انتخاب کند که خارج از نقش مطیع و خانواده هسته‌ای‌ای بود که جامعه برایش تعیین کرده بود.
«زن گربه‌ای دیوانه» تصویری است که نظام مردسالار ساخته؛ تصویری کودکانه و تحقیرآمیز از زنانی که نمی‌توان آن‌ها را کنترل کرد، بنابراین باید آن‌ها را از دریچه شرم، تنهایی و شکست نشان داد.

تصویر

اگر انتخاب زندگی‌ای که خودم می‌خواهم باعث می‌شود «زن گربه‌ای دیوانه» محسوب شوم، باشد.
ظاهراً در جمع خیلی خوبی قرار گرفته‌ام.

بازگشت به خانه